Ha Marcel,

Ben je zondagavond nog even blijven hangen voor de tv nadat je naar de prachtige serie ‘Langs de oevers van de Yangtze’ had gekeken? Hierna volgde namelijk de Tegenlichtuitzending ‘De slimme universiteit’. Ik had een ambivalent gevoel over deze uitzending. Ik wist niet zo goed wat erover te bloggen. De uitzending schoot alle kanten op. Van de Maagdenhuisbezetting over rendementsdenken, de roep om Bildung naar de MOOCs die het onderwijs gaan veranderen naar het belang van interdisciplinair werken en het studeren mogelijk maken voor iedereen met welke achtergrond dan ook.

Deze week kreeg een mailtje van een collega van de Dienst O&O. Zij had de uitzending gezien, was enthousiast. Zij vond het een inspiratie voor de keuzes waar we bij Zuyd voor staan. Zij was benieuwd naar onze ideeën.

mmmm …. toch maar een blogje dan?

Rendementsdenken

Hoogleraar wetenschapsantropologie aan de UvA Amade M’charek had zich tijdens de Maagdenhuisbezetting aangesloten bij de protesterende studenten. Als je mijn blog een beetje volgt weet je dat ik vaker geblogd heb over het marktdenken in het onderwijs, zie mijn blog over accreditatiepolitie, cijfersfetisjisten, lijstjeskickers. Dit kwam in de uitzending veelvuldig terug. De hoogleraar zegt dat het systeem pervers is. Alle output moet reken-baar gemaakt worden. En dan ga je uiteindelijk appels met peren vergelijken. Wat zegt dat dan nog als je boven aan een ranking staat als beste universiteit? Ook citation-drift van wetenschappers kwam ter spraken. Gaat het om zoveel mogelijk publicaties of gaat het om de inhoud? Ja terechte vragen. De relatie rendementsdenken en clean desk policy had ik zelf nooit gelegd. Ja natuurlijk, je kunt elke vorm van efficiency wel onder rendementsdenken scharen. Je kunt het ook anders bekijken. Het feit dat je niet meer je eigen ruimte hebt met meters boeken om je heen maar in een grotere flexruimte zit, stimuleert professionele leefgemeenschappen. Hoewel we wel veel online bezig zijn, wordt het samen werken en samen leren toch nog steeds voornamelijk bevorderd als we in de nabijheid van elkaar zijn, ervaar ik elke keer binnen Zuyd.

Bildung

De rector van KU Leuven Rik Torfs zei mooie dingen tijdens de uitzending

Onderwijs is geen product, studenten zijn geen consumenten. Onderwijs is ook vorming. Het speelt niet alleen tussen de student en de docent, maar het vervult evenzeer een rol voor de samenleving in haar geheel. Onderwijs gaat net zo goed, of nog net iets meer misschien, over leven dan over leren.

Zijn visie en beleidsplan waar hij naar refereerde is een feest om te lezen. Hij heeft het over de ‘future self’, persoonvorming staat centraal: wie wil ik zijn? Als ik dan lees dat het beleidsplan tot stand is gekomen op basis van de cyclus van het waarderend onderzoeken (appreciative inquiry), dan maakt mijn hart een sprongetje :). In de visie ligt de focus op het nemen van verantwoordelijkheid, eigenaarschap, dialoog en samenwerking. Mooie woorden, echt waar. En ook leuk om beelden te zien van de prachtige Agora van KU Leuven waar ik al eens geweest ben.
In zijn openingsrede 2015/2016 roept Torfs op vooral ook kritiek te geven. Ik vraag me af hoe open kritiek geleverd kan worden. En of mensen dat ook richting college uitspreken. Ik moet zeggen dat er steeds vaker blogs die niet geschreven kunnen worden in mijn hoofd oppoppen.

MOOCs

Rector van de Universität Duisburg-Essen Ulrich Radtke wil het voor leerlingen met een arbeiders- of migrantenachtergrond mogelijk maken om te studeren. Oprichter van Coursera Daphne Koller probeert online hetzelfde. Met haar MOOC-platform onderwijs van topuniversiteiten bereikbaar maken voor iedereen met een internetverbinding. Volgens haar zetten MOOCs de bestaande onderwijsstructuur onder druk. Ik vraag me af of dit zo is. Veel MOOCs bestaan uit video’s met ‘talking heads’. In hoeverre wijkt dat af van bestaande hoorcolleges? Behalve dan dat universiteiten vooral hun beste docenten naar voren schuiven om hun onderwerp te presenteren. Veel MOOCs zijn niet meer dan window-dressing. De UvA die een MOOC over communicatiewetenschap aanbiedt beaamt ook dat hun MOOC een goede PR is voor de universiteit. Online onderwijs vraagt nog al wat van docenten. Je moet lef hebben je materiaal ook open te delen. Als je dat doet kan het ook veel opleveren zo beamen de geïnterviewde docenten van de UvA want dan blijkt dat mensen in het werkveld ook mee willen helpen de MOOC inhoudelijk te verbeteren en te versterken. MOOCs hebben wel de aandacht voor videoteaching/flipped classroom/blended learning gestimuleerd. Toch vormt de contacttijdverplichting in het hbo een belemmering voor het inzetten van weblectures in het onderwijs. Immers een hoorcollege telt als een contactuur, de inhoud aangeboden via een weblecture niet. Waarom zou je dan docent daar tijd en energie insteken?

Interdisciplinair onderwijs 

Studenten willen graag van elkaar leren, ook van andere disciplines. Samen werken aan projecten en dat vanuit verschillende vakgebieden benaderen. Een wens die ik ook hoorde van studenten tijdens de Living Lab bijeenkomst. In de Tegenlicht uitzending ging het over aanbod van interdisciplinaire studies. Prachtig. Onderwijsaanbod aangeboden vanuit challenges. Mooi. Toch bekroop mij bekroop het gevoel dat deze universiteit toch vooral vanuit efficiency voor deze vorm had gekozen. Het betrof studies die niet meer zo intrek waren, zoals aardwetenschappen en milieurecht die nu Future Planning Studies genoemd worden. Wel slim.

Mijn idee?

Waarom ik het lastig vond om er over te bloggen? Misschien dat ik al te vaak over deze mooie ontwikkelingen gehoord heb? Dat ik daar al bloggend zo veel over heb gemeld. Dat ik weinig verandering merk? Jaja ik weet het …. ik ben juffertje ongeduld. Ik weet wel dat jij dan zal zeggen: geef niet op, blijf het benoemen. Natuurlijk doe ik dan ook. Binnen mijn cirkel van invloed 🙂 .

Als ik hierover met collega’s spreek, hoor mijn ideeën terug. Ik weet dat echt veel docenten de noodzaak van curriculumverandering zien en willen. En natuurlijk elke verandering gaat gepaard met weerstand (zeker ook op het gebied van ict in het onderwijs waarover Wilfred Rubens recentelijk blogde). En ik weet dat veranderingen hééééééél langzaam gaat. Daar heb ik mijn studie van alles over geleerd.

Uiteraard weet ik ook dat het rendementsdenken ook het gevolg is van bezuinigingen waardoor zoveel mogelijk met zo min mogelijk geld gedaan moet worden gedaan. Ik vraag me af of het kritisch punt niet bereikt hebben? Kunnen we ons onderwijs nog organiseren zoals we dat voor ogen hebben? Hebben we nog mentale en financiële ruimte voor wat wij goed onderwijs vinden? Trouwens wat vinden wij goed onderwijs? Ik heb mijn ideeën daarover al eens geformuleerd. Flexibel, persoonlijk, blended onderwijs vraagt om een verandering van curricula. Docenten willen wel, maar hebben daar ondersteuning bij nodig. Geld voor helpende handjes is een must willen we deze koers doorzetten.

Over de toekomst van Zuyd heb ik al vaker nagedacht. Mijn 5 waarden voor ons toekomstscenario zijn:
Verbinding – Open – Vertrouwen – Inspiratie – Vakmanschap

Vanmorgen had ik een bijkletsochtend met collega Erica Diks. Zij had een idee en ik denk dat dit een geweldig idee is.
Professionals ontwikkelen zich met Zuyd, is onze missie. Volgens ons gaat ontwikkeling verder dan vakinhoudelijke kennis bijbrengen. Het gaat ook persoonsvorming: wie wil ik zijn? Wat zijn mijn krachten, wat is mijn passie. Hoe zie ik de toekomst van mezelf en van mijn (werk)omgeving. We vinden het van belang dat onze studenten met een creatieve, kritische blik (21st century skills) naar de toekomst leren te kijken. Waarom dan niet (verplicht?) iedere student 1 uur per week extra curriculaire activiteiten aanbieden? Het honoursprogram deed dit ooit ook, alleen was dit alleen voor excellente studenten. Uit ervaring met mijn eigen kinderen weet ik dat deze algemene vorming zo belangrijk is. Studenten willen het zelf ook, zo heb ik gehoord tijdens Zuyd Living Lab. In Amsterdam is er al een Bildungs Academie. En studenten van Avans zijn met iets vergelijkbaars gestart.

Samen. Veranderen. Doen?

Mooi weekend!
Judith

Een paar dagen later ….
Dit weekend las ik op Onderwijsfilosofie ook een reactie op deze uitzending van Tegenlicht. Daarin werd goed verwoord waarom ik ambivalente gevoelens had na deze uitzending over de Slimme Universiteit wat misschien uit mijn eigen woorden niet zo duidelijk naar voren kwam. Eke Rhebergen formuleert het als volgt:

Samenvattend: slimmer worden die universiteiten zeker wel, dat laat Tegenlicht wel zien. Maar het is in mijn ogen vooral een gewiekste slimheid, slimmigheidjes. Handige opvattingen, aanscherpingen, beeldbepalingen, perspectieven – kortom, meer van hetzelfde maar met een net iets slimmere en efficiëntere insteek of herorientatie –

Slimmer is daarbij: leuker, inspirerender, vernieuwend, upskilling, verrijking, 21st century, interdisciplinair, ‘challenges’, effectiever, creatiever, plezanter, en nog veel meer van dat soort bla bla bla. We weten het zo langzamerhand toch wel?

De verwijzingen in deze bijdrage op Onderwijsfilosofie naar het werk van Simons en Masschelein die oproepen tot Studium in plaats van Bildung moet ik nog eens goed lezen om echt te weten of ik het hier mee eens ben. Food for thought in ieder geval deze bijdrage.