Dag Marcel,

Zojuist heb ik de laatste hand gelegd op de conceptnotitie Plagiaatpreventie en – bestrijding binnen Zuyd. Ik hoop dat ik deze snel met ons CvB mag bespreken. Je weet dat ik ook betrokken ben bij het Auteursrechtenloket Zuyd. Zo ook, Lilian van de Burgt en Lien Goldbach, 2 collega’s van Zuyd Bibliotheek. Zij hebben op 9 maart j.l. de IDM conferentie 2012 in Den Haag over ethische en juridische aspecten van informatiegebruik bijgewoond. Op mijn verzoek van mij hebben ze hierover geblogd. Het woord is aan Lilian en Lien:

Het thema van de conferentie luidde : ‘Het kan! Maar mag het ook? : ethische en juridische aspecten van de informatievoorziening’.
IDM den Haag besteedt daar op dit moment aandacht aan, in de door Jos van Dijk ontwikkelde minor ‘ethische en juridische aspecten van informatiegebruik’. Om dit onderwerp verder uit te diepen is gekozen voor het genoemde thema. Een thema, dat ons, medewerkers van het Auteursrechtenloket Zuyd natuurlijk erg aansprak. Immers, in de tijd waarin databestanden steeds vaker worden opengesteld en mensen zelf via allerlei tools gemakkelijk informatie en documenten delen, dienen zich steeds vaker kwesties aan omtrent privacy, ethiek en auteursrecht.

Tot nu hebben wij vooral gefocust op de juridische kant van het verhaal en daarom vonden we het ook heel interessant om de andere (de ethische) kant van het verhaal eens belicht te zien. Hierin zijn we zeker niet teleurgesteld!

De eerste spreker van de middag was dr. Marcel Becker, (docent aan de Universiteit van Nijmegen) volgens eigen zeggen een ‘Manusje van alles in de toegepaste ethiek, die zich sinds kort bezighoudt met ethiek en nieuwe media’.
Na een inleiding over normen, waarden en respect (uit respect pleeg je bijv. geen plagiaat) liet hij zien dat als gevolg van de informatisering van ons wereldbeeld steeds meer zaken in termen van ‘informatie’ worden beschreven, bv.

• Macht (= wie beschikt over de benodigde informatie?)
• Wetenschap (= wie is in staat om te gaan met de eindeloze stroom informatie?)
• Producten (=producten ontstaan m.b.v. informatie).

De snelle veranderingen binnen de informatietechnologie hebben ook gevolgen voor de ethiek. Ze beïnvloeden namelijk ons denken en kijken. Naast de vraag of iets goed of kwaad is, ontstaat nu ook de vraag naar goede vaardigheden. Als voorbeeld noemde hij de veranderde waarde van het begrip “intimiteit”. Vroeger was het intiem als je op zaterdagavond met je gezin op de bank zat. Die intimiteit krijgt nu een ander karakter als tegelijkertijd de buitenwereld via de computer “binnen” gehaald kan worden.
Verder noemde hij de “cirkelbeweging”: in de ethiek willen we de ontwikkelingen beoordelen….die ons oordelen tegelijkertijd beïnvloeden (een doordenkertje). Nieuwe technologieën vragen nieuwe vaardigheden.
De spreker liet ons verder aan de hand van enkele voorbeelden zien dat het onderscheid publiek/privé (die ooit fysiek gescheiden waren), verdwenen is. We verrichten private handelingen in een publiek domein en omgekeerd. Dit kan botsen. Een voorbeeld: in een private omgeving heb je een spontaan en omgeremd gevoel maar je bent bijv. wel publiek bezig als je privézaken op internet zet.
Tot slot stipte hij het gevaar van de ‘information bubble’ aan, deze werd later door een andere spreker ook nog eens genoemd. Het ‘Broadcast model (=het ongedifferentieerd informatie zenden, bijv. een tv zender) maakt plaats voor het ‘point to point model (differentiatie van informatie). Dit model is weliswaar effectiever, maar het leidt tot profilering ; ieder krijgt gerichte informatie. Het gevaar schuilt hierin dat de zoekmachine de informatie geeft waarvan hij denkt dat wij die willen.
Uiteindelijk leeft iedereen in zijn eigen ‘informatie bubble’, op een eilandje dus. De uitdaging voor ons bestaat eruit om deze informatie bubble tegen te gaan. Zeer zeker een ethische kwestie om over na te denken.

De tweede spreker, drs. Jos van Dijk, neemt als docent afscheid van IDM Den Haag. Hij heeft de minor ‘ethische en juridische aspecten van informatiegebruik’ ontwikkeld, deze diende als basis voor het thema van de conferentie.
Jos ging in op de beroepsethiek van de informatieprofessional.
Meteen rees de vraag of bibliotheken een privacybeleid hanteren (hoe gaan we om met lenergegevens?) Welke normen en waarden hanteren we hierbij? Is er een wet en schaden we die, schaden we evt. belangen? Allemaal ethische vragen. Bij ons rees de vraag of Zuyd een privacybeleid kent. En zo ja, waar vinden we dat dan?
Volgens Jos gaat het in de beroepsethiek voor de informatieprofessional om 3 ethische beginselen:

1. Morele verantwoordelijkheid : je helpt elkaar, dit schept wederzijds vertrouwen. Als je binnen een organisatie niet op elkaar kunt rekenen gaat die organisatie als los zand aan elkaar hangen. Voorbeeld: Het Afrikaanse principe Ubuntu, hetgeen zoveel betekent als respect en toewijding. Het delen van dingen maakt een mens een mens. Kennis delen is een belangrijke gemeenschappelijke waarde.
2. Integriteit. The golden rule : wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet. Vertaald naar de beroepspraktijk betekent dit dat je daarom geen plagiaat pleegt.De spreker maakt van ‘The golden rule’ een bruggetje naar ‘The commons’ (Open Access, Creative Commons, internet). Binnen deze beweging profiteren we van elkaar maar proberen we ook onderling vertrouwen te wekken. Overigens stamt dit begrip uit de Middeleeuwen : the commons was de gemeenschappelijke weide die van niemand was.Een uitspraak over integriteit : “Integrity is doing the right thing when no one is watching”.Voor de informatieprofessional betekent integriteit onpartijdigheid. Maar kun je door de ‘information bubble’ onpartijdigheid garanderen? De bubble voorkomt immers toevallige vondsten (=serendipity). De bubble voorkomt ook dat wijzelf de informatie filteren, m.a.w. wij hebben de filter niet zelf in handen! Ook iets om over na te denken.Als je integriteit binnen een groep wilt bereiken is het van belang om draagvlak te creëren : “A code is nothing, coding is everything”.
3. Beroepsethiek. Hiervoor is in Nederland weinig aandacht. Nadenken over beroepsethiek kan wel leiden tot afspraken. Wat vinden we toelaatbaar en wat niet? Deskundigheid betekent ook verantwoordelijkheid, waarbij vertrouwen erg belangrijk is. Je moet de ander geen schade toebrengen. Denk na over de risico’s voor de ander bij wat je doet om informatie te gebruiken/te verspreiden.

De eerste twee sprekers hebben ons in ieder geval aan het denken gezet door een aantal interessante vragen op te roepen.

De derde en tevens laatste spreker van de middag, mr. drs. Mark Jansen (advocaat bij Dirkzwager) belichtte enkele actuele juridische kwesties. Hij is gespecialiseerd in Intellectuele eigendom en IT-recht.
Mark Jansen verdeelt informatie in :

• Informatie van iemand (auteursrecht, databankenrecht). Bij zijn uitleg over het auteursrecht benadrukte hij nogmaals dat de concrete uitwerking van het idee is beschermd, niet het idee zelf. Nederland kent in tegenstelling tot de VS geen ‘fair use’ bepaling in de Auteurswet. Als het niet onder een uitzondering valt pleeg je inbreuk op auteursrecht. Het databankenrecht bevat een aantal zeer lastige facetten. Zo is de voorwaarde dat er in een databank een substantiële investering is gedaan moeilijk aantoonbaar.
• Informatie over iemand (privacyrecht, onrechtmatige daad). Interessante aanvulling op het privacyrecht is de stelling dat burgers zelf verantwoordelijk zijn voor het verspreiden van privé informatie zodra dit verder gaat dan puur privé of huishoudelijk belang. Dit is van toepassing als er privé info van derden op bijv. Facebook geplaatst wordt.

Men denkt makkelijk over informatiegebruik, maar de wet is nog steeds heel streng. Vervolgens ging de spreker in op de vraag ‘Wat is privacy’. Doe hiervoor de privacy check. De WBP (=Wet Bescherming Persoonsgegevens) ziet toe op het beschermen van intimiteiten en op een zorgvuldige verwerking van gegevens.

De spreker noemde enkele praktijkproblemen die kunnen optreden:

• Is het werk wel auteursrechtelijk beschermd, voldoet het bijv. aan de eis van creativiteit?
• Wie is de rechthebbende (vaak is dit moeilijk te achterhalen)
• Wat is de geleden schade (bepalen van de reëel geleden schade is lastig)
• De grens tussen privé en zakelijk vervaagt (je gebruikt bijv. privé aangeschafte software voor het werk)

Zie ook: dirkzwagerieit.nl (intellectuele eigendom en IT-recht) en partnerinkennis.nl (interessante korte artikelen over onderwerpen die op dat moment in het nieuws zijn).

Om half vijf werd de middag afgesloten met een gezellige borrel. Oud-collega Leen Liefsoens, nu werkzaam bij de Haagse Hogeschool, was er ook en samen met haar hebben we nog even een glaasje gedronken. Op haar vriendelijke aanbod om ons de bibliotheek te laten zien zijn we niet ingegaan omdat de reis terug naar het zuiden nog erg lang was. Wij kijken terug op een waardevolle middag die onze blik weer verruimd heeft en hier en daar aan het denken gezet heeft.

Dank jullie wel! Jullie mogen vaker gastbloggen! 🙂
Uiteraard heeft Leen ook gevolgd over deze conferentie op 2.0 Drops. Ik sluit dit blog af met haar must-see tip:

Gerelateerde items:

• Over intimiteit, intiem kapitaal heb ik al eens eerder geblogd: Echte vrienden
• Inderdaad integriteit is erg belangrijk. Je pleegt geen plagiaat, je vermeldt altijd gewoon je bron, lees: ere wie ere toekomt
• Om de ‘filter bubble’  te omzeilen zou je in plaats van Google de zoekmachinge DuckDuckGo (ze doen niet aan tracing) kunnen gebruiken (via Dee’tje)

Nu weer even het zonnetje opzoeken. Fijne dag!
Judith