cc-by-nc-nd mark granitz

Dag Marcel,

In de nieuwe editie OnderwijsInnovatie (juni 2016) van de Open Universiteit las ik een mooi artikel: Ontwerpprincipes als lessons learned voor studiesucces.
Op basis van literatuurverkenningen en eigen onderzoek heeft het lectoraat Innovatief en Effectief Onderwijs van Saxion diverse ontwerpprincipes geformuleerd voor studiesucces voor bacheloropleidingen. Het project Studiesucces had tot doel gehad om de studeerbaarheid van vakken en opleidingen binnen Saxion verder te verbeteren. Het lijkt me een mooie aanvulling op de ontwerpprincipes zoals deze onlangs zijn geformuleerd door onze lector Marcel van de Klink, zie blogbericht Een aanpak voor studeerbaarheid #onderwijsontwerpen.

Zoals ook op de website studiesucceshbo.nl blijkt, houdt het begrip studiesucces meer in dan alleen het rendement van een vak of opleiding. Steeds vaker worden ook factoren als de manier waarop studieloopbaanbegeleiding wordt ingevuld (aandacht voor de persoonlijke of professionele ontwikkeling van de student), de opbouw van het curriculum en de lessen als kenmerken benoemd voor studiesucces.

In dit artikel worden ontwerpprincipes beschreven. Het begrip studiesucces is gerelateerd aan drie thema’s: activerend (inspirerend en motiverend) onderwijs, studieloopbaanbegeleiding en afstuderen.

Activerend onderwijs

Bij activerend onderwijs is de uitleg van een docent beperkt zodat studenten gestimuleerd worden om actiever met de inhoud bezig te zijn. Een drietal thema’s zijn belangrijk bij het bevorderen van de studeerbaarheid van vakken:

• De ervaren (beroeps)relevantie van het vak

Ontwerpprincipe
Zorg voor de koppeling met de beoogde beroepspraktijk, waardoor de relevantie van het vak duidelijk(er) wordt.

• De structuur van het vak

Ontwerpprincipe
Zorg voor een duidelijke structuur binnen het vak, zodat de studenten houvast hebben om de vakinhoud eigen te maken. Stem de werkvormen af op de leerdoelen van de les en einddoelen van het vak om een duidelijke lijn tussen de colleges zichtbaar te maken.

• De studentbetrokkenheid, bv door flipping the classroom. Zorg dat contactmomenten een toegevoegde waarde hebben voor studenten door verdiepende informatie aan te bieden, formatief te toetsen (activeren voorkennis), laten presenteren, discussies aan gaan. Beloon de studenten die de lesstof bestudeerd hebben door niet (alle) lesstof weer opnieuw te herhalen!

Ontwerpprincipe
Zorg voor afwisseling tussen werkvormen om studenten bij de les betrokken te houden. Selecteer werkvormen waarbij studenten een actieve rol hebben waarbij ze uitgedaagd worden om de kennis toe te passen. En zorg dat de lessen een meerwaarde hebben voor de studenten, waardoor ze naar de lessen komen en hier actief in participeren.

Studieloopbaanbegeleiding

SLB wordt gezien als één van de belangrijkste factoren die kunnen bijdragen aan beter studiegedrag, meer motivatie en uiteindelijk meer studiesucces. Op opleidings-of curriculumniveau betekent dit contact onderhouden met je studenten. Zij waarderen dit enorm blijkt uit onderzoek.

Ontwerpprincipes:

• Neem een actieve rol aan als opleiding om contact te behouden met je studenten en SLB te organiseren gedurende de hele studie. Probeer te organiseren dat elke student dezelfde SLBér houdt gedurende zijn / haar studie (of maximaal twee).
• Werk aan binding van studenten met de opleiding vanaf het begin af aan (of zelfs voor ze de opleiding zijn gestart! Begeleid studenten vanaf de eerste dag dat ze zijn begonnen aan de opleiding en bied duidelijkheid en structuur.
• Geef het onderwerp ‘leren studeren’ en ‘loopbaanbegeleiding’een duidelijke plek binnen SLB

Op begeleidingsniveau betekent dit ook het een en ander voor de coach.

Ontwerpprincipes

• Zorg ervoor dat je als SLB-er interesse toont in, proactief contact zoekt met en betrokken blijft bij je studenten.
• Bied hulp en begeleiding bij het verkrijgen van structuur en overzicht in de planning van studenten.
• Confronteer de student ook met zaken die minder goed gaan, houdt ze een spiegel voor en bespreek samen hoe dit op te lossen (waarbij de verantwoordelijkheid van de student zelf duidelijk benadrukt wordt).
• Bespreek en monitor de studiemotivatie van studenten, ga in op aspecten waardoor de motivatie wellicht is gestegen of juist is gedaald.

Afstuderen

In relatie tot studiesucces betekent dit voor de inrichting en procesgang van afstuderen:

1. startklaar aan het afstuderen beginnen (workshops/trainingen informatievaardigheden, SPSS, onderzoeksvaardigheden, wetenschappelijk schrijven)
2. fasering en structuur in het afstudeerproces
3. helderheid over de afstudeerbegeleiding en bewaking van de voortgang in het afstuderen
4. begeleide bijeenkomsten tussen peers tijdens het afstudeertraject.

Ontwerpprincipes

• Geef studenten de mogelijkheid om aan het begin van het afstudeertraject praktische workshops of trainingen te volgen over specifieke (onderzoeks)vaardigheden die zij nodig hebben voor hun afstudeeropdracht.
• Biedt studenten structuur aan om de afstudeeropdracht uit te kunnen voeren door het proces op te delen in fasen.
• Informeer de student vooraf over de wijze van begeleiding en het aantal afspraken. Zorg dat de voortgang van het afstudeerproces inzichtelijk is en bewaak de afstudeertermijn door actief in te spelen op vertraging.
• Verminder het isolement dat studenten kunnen ervaren tijdens het afstuderen door begeleide bijeenkomsten met medestudenten te organiseren.

Net zoals de onderzoekers vind ik veel ontwerpprincipes ‘open deuren’, maar ze blijken nog steeds actueel en relevant te zijn. En hoewel ze geformuleerd zijn voor het bacheloronderwijs denk ik dat ze ook relevant zijn voor de 23+ studenten voor de Zuyd Professional cursisten.

In hun reflectie geven de onderzoekers ook aan dat regelmatig evalueren van onderwijs belangrijk is om daarmee zicht te krijgen op studeerbaarheid en doceerbaarheid. Een goede tip die we binnen Zuyd al aan het uitwerken zijn 🙂

In de eindrapportage van het onderzoek vind je een uitgebreider verslag met handreikingen voor docenten, SLB-ers en opleidingsmanagers.

Groet,
Judith