Dag Marcel,

Tijdens mijn verblijf in London kwam deze tweet voorbij

Besluit genomen om hogeschoolbibliotheek voor 2015 volledig te digitaliseren. Stevige opdracht. Prachtige innovatie. #Inholland

— doekleterpstra (@doekle_terpstra) 11 februari 2013

Wow! Hoewel deze ideeën van volledig digitaal binnen HBO-bibliotheken niet nieuw zijn (wie heeft ze in het kader van bezuinigingsvoorstellen al niet eens gehoord?) Maar nu gaat het dus echt gebeuren? Je snapt dat in het kader van het Visietraject Zuyd Bibliotheek dit een interessante ontwikkeling is. Toen ik woensdag weer thuis was, heb ik Ria Paulides (manager InHolland bibliotheek) een mailtje gestuurd. Ik ken Ria nog als de projectleider uit de begintijd van IHOL, het project waardoor alle HBO-bibliotheken in Limburg hun catalogus en uitleen automatiseerden.
Ik was wel benieuwd naar onderliggend plan en reacties van bibliotheekpersoneel, onderwijs en studenten. Ria belde mij een uur later om al mijn vragen te beantwoorden. Hieronder mijn interpretatie van ons telefoongesprek.

InHolland heeft in 2011 een flinke reorganisatie gehad (470 arbeidsplaatsen verloren) nadat ze in zwaar weer waren gekomen door de misstanden bij diverse opleidingen. Kwaliteitsverbetering van onderwijs staat in alle reorganisatieplannen centraal. Door nu uit te spreken dat de bibliotheek vanaf 2015 helemaal digitaal is, wordt een stevige tijdsdruk op het onderwijs gelegd om te transformeren naar het ‘onderwijs van de toekomst’, zo zegt Ria Paulides.
Ria vertelde me dat hun collectie (nog 145.000 fysieke exemplaren) al voor 75% digitaal is. Ze hebben (in tegensteling tot Zuyd) al jaren een aanschafbeleid ‘digitaal, tenzij…’. InHolland heeft een uitgebreide databankcollectie  (Zuyd ook); ze hebben een federatieve zoekmachine (grote wens van Zuyd Bibliotheek) en beschikt over vele eBooks. InHolland biedt geen uitleenbare eBooks aan (zoals via de voorheen bekende Netlibrary) maar gebruiken het ‘streaming model’, het Spotify concept zeg maar (bv. Boom Doc)  Gebruikers hebben alleen leesrechten op de content, maar op het moment dat ze de inhoud willen downloaden of printen moeten ze hier zelf voor betalen. Voor de buitenlandse literatuur is dit al gebruikelijk, voor Nederlandstalige vakliteratuur nog niet. Hierin ziet Ria Paulides ook de uitdaging om samen met de Nederlandse uitgevers een nieuw business model te ontwikkelen.

Door alles digitaal aan te bieden, wordt uiteraard een bezuinigingslag gemaakt: geen bibliotheeksysteem meer want catalogus met uitleen zijn overbodig, geen catalogiseerwerk en rappeladministratie, de uitleenbalie verdwijnt, geen mensen meer nodig die boeken van etiketjes voorzien en boeken opruimt. Dus naast een visie op hoe de bibliotheek van de toekomst eruit moet zien, is dit ook een bezuinigingsoperatie. Een sociaal plan moet geschreven worden, want welke functies blijven over en welke competenties zijn hiervoor noodzakelijk?

Door deze radicale koerswijziging wil de bibliotheek een andere positie binnen het onderwijs afdwingen. Nu wordt alleen de uitlening gezien als een functie van de bibliotheek. Iedereen binnen de HBO-bibliotheekwereld vecht tegen deze eenzijdige kijk op de bibliotheek. De bibliotheek is zoveel meer …
De informatiespecialisten van InHolland gaan zich naast digitale collectievorming, volledig focussen op trainingen informatievaardigheden, zowel voor studenten als docenten. Tevens gaan ze ondersteuning bieden bij publiceren (het auteursrechtenloket!), willen een rol spelen bij digitaal archiveren tbv scripties in HBO-kennisbank. De informatiespecialisten werken inmiddels samen met de curriculumcommissies en schrijven collectievormingsplannen, zo worden zij onderdeel van het onderwijs. Dit zijn allemaal ontwikkelingen die voor Zuyd Bibliotheek ook niet vreemd zijn en die we nu in het kader van het Visietraject beter gepositioneerd willen krijgen.
De inzet is wel dat InHolland organisatorisch 1 bibliotheek blijft. De kracht van samen deze rol (‘toegang tot content’) voor het onderwijs aan te bieden is sterker dan als alle informatiespecialisten eenlingen worden binnen de diverse domeinen, volgens Ria.

De boeken verdwijnen, in welke vorm de fysieke ruimte blijft, is nog niet helemaal duidelijk. De behoefte aan rustige werkplekken is er wel.
Lees ook het nieuwsbericht op de InHolland website. Ik vind het wel een gemiste kans dat op de bibliotheeksite van InHolland hierover niets te lezen is. Ook mengen ze zich niet in de discussie die inmiddels op twitter plaats vindt. Ria Paulides vertelde me wel dat ze binnenkort op SHB-LinkedIn groep een discussie zal starten.
Lef hebben Ria Paulides en Doekle Terpstra wel. Ik ben benieuwd of de road map hen de juiste koers aanreikt. Stof tot discussie zal het binnen bibliotheekwereld wel opleveren. De eerste blogpost zijn al verschenen:

Bert Zeeman (Universiteit van Amsterdam) gaat een weddenschap aan dat het zover niet zal komen. Raymond Snijders vraagt zich af wie hier op zit te wachten.
Vooral de problematiek rondom eBooks voor het Nederlands vakgebied worden als bottleneck gezien, terwijl Ria Paulides dat juist als uitdaging ziet. Het gaat mij nog niet zozeer om of deze inhoud al dan niet digitaal ook aangeboden kan worden. Zit onze student op een volledige digitale bibliotheek te wachten? Er zijn mensen die graag content digitaal tot zich nemen maar zeker ook velen die liever een fysiek boek bestuderen. Of een video bekijken? Draait het nu om de vorm of om de inhoud? Interessant om deze Infographic eens te bestuderen.

Via Dutchcowboys
http://www.dutchcowboys.nl/crossmedia/27452

Ik ben net als Raymond bang dat dit “een negatieve impact gaat hebben op de ontwikkeling van een toekomstbestendige visie van zowel HBO instellingen als hogeschoolbibliotheken op de rol die bibliotheken kunnen en moeten spelen in onderwijsinstellingen”. Ik hoop niet dat het met de HBO-bibliotheek dezelfde kant op gaat als de bedrijfsbibliotheken beginjaren 2000 😦
Helaas kon Ria Paulides me geen plan delen waarop dit besluit is gebaseerd. Het is een logische stap binnen de ontwikkelingen van InHolland, zei ze.

Volgende week begin ik met de interviews in het kader van ons visietraject, dit is natuurlijk een interessante casus om te volgen en te bespreken.

groet,
Judith