Site-archief

Auteursrechten InformatiePunt & Open Access

Goemorgen Marcel,

Vandaag heb ik een afspraak met het CvB over mijn auteursrechtennotitie. Al jaren schrijf en herschrijf ik stukken om auteursrechten onder de aandacht van het management te krijgen met als doel het formeel inrichten van een Auteursrechten InformatiePunt binnen Zuyd Bibliotheek. Het gebruik van auteursrechtelijk beschermd materiaal door docenten (Stichting Pro) en plagiaat (Ephorus) zijn al 2 redenen om deze dienstverlening voor medewerkers en studenten aan te bieden. Maar zeker net zo belangrijk is publicatiebeleid voor onderzoekers en medewerkers, waarbij ik veel aandacht vraag voor Open Access. Heb je het over ‘Open Onderwijs’ dan heb je het ook over ‘Open Access’.

De Open Access-beweging streeft naar vrije, gratis online toegang tot wetenschappelijke informatie, zoals tijdschriftartikelen, proefschriften en boeken. Open Access legt de nadruk op het zonder beperkingen beschikbaar stellen van informatie. De auteur stelt zijn werk gratis online beschikbaar en stemt in met het verspreiden van zijn werk.

In Nederland zijn er al goede voorbeelden, zoals de website Verwerken en Delen van Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (bron ScienceGuide). Onlangs heeft ook de University of California Open Access Policy vastgesteld. Onderstaand filmpje verduidelijkt veel.

UCLA_OA

Via Vimeo

De HBO-raad heeft in 2009 namens de hogescholen de ‘Berlin Declaration on Open Access’ ondertekend. Dit houdt in dat hogescholen hebben toegezegd zich te zullen inspannen om hun kennisproducten kosteloos beschikbaar en toegankelijk te maken voor iedereen. Zuyd kan bijdragen door bewustwording en delen van eigen producten, hiervoor is de HBO Kennisbank. In deze repository zijn ook scripties, onderzoeken, afstudeerverslagen, papers en artikelen van onze studenten, docenten en lectoren  te vinden. Maar nog wat weinig. Herlees het gastblog van Lilian van de Burgt nog maar eens.

In het onderzoek naar de onderzoeksinfrastructuur van Zuyd wordt ook nadrukkelijk aandacht gevraagd om voorlichting en ondersteuning bij Open Access publiceren en rondom het groter thema auteursrechten.  Het zou goed zijn als de publicaties van onze lectoren ook meer zichtbaar zijn via Open Onderzoek (etalage voor praktijkgericht onderzoek van lectoren.nl) en NARCIS (toegang toe wetenschappelijke Open Access publicaties).

En dan is er afgelopen weekend ineens het bericht dat staatssecretaris Dekker meldt dat alle wetenschappelijke publicatis over 10 jaar vrij toegankelijk en gratis online beschikbaar moeten zijn. Hulp uit onverwachte hoek? Pierre Gorissen zet wat kritische kanttekeningen bij dit mooie bericht, want wie gaat dat betalen?. Het blijkt dat als je je artikelen open beschikbaar wilt stellen je daar nu zo’n €3.000,- voor moet betalen. Dat wordt sparen Marcel! Of je onderzoeksbudget wat oplaten schroeven ;).
Frank Huysmans heeft op zijn blog WareKennis de conclusie getrokken: de intentie is goed maar de uitwerking fout. Staatssecretatis Dekker beperkt Open Access tot het beschikbaar stellen van wetenschappelijke publicaties, terwijl de Nederlandse wetenschappelijke wereld door ondertekening van de Berlin Declaration on Open Access hiermee ook hergebruik (reproductie én remixen) mogelijk maakt. En  de kosten van de overgang op Open Access worden nu op het bordje van de wetenschappelijke instellingen gelegd.

Kortom, het hele auteursrechtenverhaal is ingewikkeld. Ik hoop dat deze mindmap me kan helpen in het gesprek.

Mindmap_Auteursrechten (1)
Wish me luck!
Groet,
Judith

Open Onderwijs en Onderzoek #VisieZuydBibl

Goedenavond Marcel,

Het was een enerverend dagje vandaag. Vanmorgen stond een bijeenkomst met bibliothecarissen op de agenda waar we de stand van zaken van het Visietraject presenteerden. Daarna heb ik samen met het I-team een bijeenkomst over I-strategie voorbereid.
In beide trajecten staat de bibliotheek centraal als het gaat om open kennis delen.

open

@ afbeelding

Tijdens de interviews (al zo’n 100 geïnterviewden tot nu!) die we in het kader van het Visietraject voeren, komt de rol van de bibliotheek mbt beschikbaar stellen en ontsluiten van onderwijs- en onderzoeksmateriaal regelmatig ter sprake. Hoewel verschillende geïnterviewden vinden dat het open kennis delen een vanzelfsprekende competenties van een professionele kenniswerker behoort te zijn (en dat de rol van de bibliotheek hierbij marginaal zou moeten zijn) is dat in de praktijk (nog) niet zo. Ik ben het trouwens wel met deze geïnterviewden eens wat betreft de noodzaak van deze competentie voor onze medewerkers en studenten. 🙂 In mijn bijdrage in SURFmagazine van dec. 2012 ‘Open Onderwijs? Gewoon doen!’ heb ik dat ook benoemd. Wilfred Rubens en Wim Didderen (OU) hebben voor hun bijdrage aan het Trendrapport Open Educational Resources 2013 onderzocht wat de menselijke factor is bij de acceptatie van OER. Wat bepaalt de bereidheid om te delen? Zij benoemen de weerstanden die optreden bij implementatie van OER vanuit het perspectief van veranderingen. Waarvan de belangrijkste zijn:

  1. gebrek aan institutionele ondersteuning
  2. vrees voor kwaliteitsverlies en gezichtsverlies
  3. gebrek aan vaardigheden van gebruikers
  4. onduidelijk persoonlijk belang van docenten

Rubens en Didderen concluderen dat Open Educational Resources pas duurzaam gebruikt gaan worden als instellingen beleid ontwikkelen en toepassen dat gericht is op aceptatie, ondersteuning en kwaliteitszorg. Het begint volgens hen bij het serieus nemen van de weerstanden.
De ondersteunende rol van de bibliotheek is dus belangrijk om docenten hierbij van dienst te zijn.

In hetzelfde Trendrapport OER 2013 staat ook een bijdrage van Cora Bijsterveld (TU Delft) over De nieuwe rol van de bibliotheek bij content curation. Docenten en onderzoekers hebben volgens Bijsterveld vaak de tijd niet om de content (open onderwijsmateriaal) te verzamelen die online aanwezig is. “Belangrijk voor goede content curation is dat de content op een betekenisvolle manier wordt verzameld rond bepaalde thema’s.”  Op zich is dit geen nieuwe taak voor bibliothecarissen, verzamelen en ontsluiten van informatie is immers al sinds oudsher hun core business, alleen de tools zijn wat veranderd ;).

In de basisprincipes van een gezamenlijk I-strategie voor hoger onderwijs en onderzoek (SURF) wordt de bibliotheek ook nadrukkelijk genoemd ivm de samenwerking en kwalteit van onderzoek. “Bibliotheek worden verantwoordelijk gehouden voor de opslag en toegankelijkheid van onderzoeksgegevens na afronding van een onderzoek, omdat structurele borging van toegankelijkheid van onderzoeksgegevens belangrijk is. Daarnaast maakt digitalisering de rol van de bibliotheek voor het vindbaar maken van gegevens en informatie belangrijker. Toegankelijkheid van gegevens en informatie is sterk afhankelijk van beschikbare metadata. De kwaliteit en beschikbaarheid van meta-data moet structureel worden geborgd.”

Daarnaast zie ik ook nog een rol voor de bibliotheek weggelegd om te informeren met betrekking tot open access en het legaal gebruik van auteursrechtelijk materiaal van anderen. OER en open access zijn natuurlijk onlosmakelijk met elkaar verbonden.

De bibliotheek is belangrijk voor Zuyd en blijft ook in de toekomst belangrijk. Tenminste dat vind ik, en gelukkig velen met mij.
Bovenstaande punten komen zeker terug in het Visietraject van Zuyd Bibliotheek dat over een maand gepresenteerd wordt aan ons College.

Judith

Lectoren van Zuyd en Open Access

Dag Marcel,

Binnen Zuyd is er nog wat werk aan de winkel met betrekking tot Open Access.
Bibliothecaris Lilian van de Burgt is aandachtsfunctionaris voor dit terrein.

Van 22- 28 oktober is het wereldwijd Open Access week. Om ook binnen Zuyd meer aandacht voor Open Access te krijgen heeft Lilian onderstaand bericht geschreven.


26 november 2009 was een belangrijke dag voor de ontwikkeling van het Open Access proces in Nederland.
Op die dag tekende de HBO-raad namelijk de “Berlin Declaration on Open Access to Knowledge in the Sciences and Humanities”. Het idee achter Open Access is simpel.

Onderzoek dat met publieke middelen is gefinancierd, moet open toegankelijk zijn voor iedereen, en niet slechts voor mensen die de steeds duurder wordende abonnementen kunnen betalen.

De afgelopen jaren hebben universiteiten en hogescholen hard hun best gedaan om hun kennisinfrastructuur Open Access toegankelijk te maken. Zo hebben veel hogescholen aansluiting gezocht bij de landelijke HBO Kennisbank, een platform voor excellente afstudeerwerkstukken van studenten, maar ook voor artikelen, rapporten, conferentiebijdragen en andere publicaties van lectoren en medewerkers.

Op de website van Zuyd valt te lezen dat Zuyd een cruciale rol speelt bij de ondersteuning van bedrijven door de ontwikkeling van kennis en innovatie. Deze ontwikkeling, overdracht en circulatie van kennis wordt gestimuleerd door de lectoraten. De lectoraten vormen een belangrijke schakel tussen Zuyd en de ontwikkelingen in het beroepenveld. Elk lectoraat wordt geleid door een lector, een hooggekwalificeerde deskundige met ruime ervaring in onderwijs en onderzoek in een bepaald vakgebied. Binnen de lectoraten wordt onderzoek verricht dat gericht is op het ontwikkelen van praktisch toepasbare kennis voor de regio.
In hoeverre stellen lectoren hun kennis Open Access beschikbaar of zijn ze bereid om dit in de toekomst te doen? Kortom, wat is hun houding ten opzichte van Open Access? Een in het najaar van 2010 uitgevoerd onderzoek van Daan Andriessen (Hogeschool InHolland),samen met collega’s, toont aan dat een ruime meerderheid (67%) van de lectoren positief tot heel positief is over Open Access. Maar liefst 89% is bereid om in de toekomst meer via Open Access te publiceren. Dat is goed nieuws, net als de uitkomst dat 90% wil publiceren op de HBO Kennisbank. Dit in tegenstelling tot wat wel eens gezegd werd dat lectoren niet op de HBO Kennisbank wilden publiceren omdat hun publicaties hier tussen studentprodukten zouden staan.

Hoe staat het nu binnen Zuyd met het Open Access publiceren van lectorenpublicaties op de HBO Kennisbank? De afgelopen twee jaren heeft de bibliotheek goed samengewerkt met enkele lectoraten (CESRT en KenVAK) en zijn alle publicaties (voor zover mogelijk) opgenomen in de repository van de hogeschool. Sommige lectoren hebben zelf contact gezocht met de bibliotheek en ook hun publicaties worden in goed overleg in de repository geplaatst. Voordeel hiervan is dat publicaties niet alleen online openbaar gemaakt worden via de HBO Kennisbank, maar ook automatisch opgenomen worden in Lectoren.nl. Publicaties zijn hier gratis te raadplegen voor een grote doelgroep. Bovendien zijn ze beter vindbaar dan dat ze alleen in vaktijdschriften gepubliceerd worden, o.a. omdat de artikelen vindbaar zijn via zoekmachines als Google en Google Scholar.
Op de site Lectoren.nl vind je bovendien een uitgebreid profiel van de lector (klik op bekijk) en een overzicht van zijn of haar in de databank opgenomen publicaties.

Maar er is meer goed nieuws. Sinds 1 september jl. worden lectorenpublicaties van hogescholen ook getoond in NARCIS, voorheen het platform voor publicaties van universiteiten. Een mooie ontwikkeling. Toch moet er op het gebied van Open Access publiceren nog veel gebeuren. Uit de Monitor Nederlandse Openbare Repositories 2011 van SURF blijkt helaas dat het Open Access publiceren in ons land stagneert. Het aandeel Open Access komt voor weinig universiteiten boven de 20% uit. Ook het HBO presteert onder de maat. SURF stelt als doel dat dit percentage eind 2015 70% moet zijn.
Wat kunnen lectoren bijdragen om dit percentage te halen? In het eerder genoemde onderzoek ‘Lectoren en hun publicaties’ van Daan Andriessen wordt een aantal concrete aanbevelingen gedaan aan lectoren en onderzoekers.
Ook biedt het rapport evt. oplossingen voor knelpunten rond Open Access:

  • Geef onderzoekers informatie…
  • …en ondersteuning & gemak
  • Probeer te verleiden
  • Leer onderzoekers de alternatieven kennen
  • Creëer alternatieven en koop oude publicaties af
  • Stimuleer publiceren op HBO Kennisbank en lectoren.nl
  • Onderhandel als hbo met uitgevers maar zie ze ook als partner
  • Publiceer auteursversies
  • Gebruik allerlei vormen van kwaliteitsborging
  • Leer van universiteiten

En geeft het rapport suggesties hoe Open Access kan worden bevorderd en adviseert lectoren en onderzoekers:

  • stel de auteursversies van je artikelen beschikbaar. Stuur ze naar de bibliotheek van je hogeschool (Zuyd Bibliotheek) met het verzoek ze op te slaan in de repository van de hogeschool
  • informeer je over de mogelijkheden van Open Access publiceren
  • teken niet klakkeloos overeenkomsten met uitgevers, maar onderhandel.
    Tip: Maak evt. gebruik van de “Licentie tot Publiceren” van SURF. Deze licentie tracht een balans te creëren tussen de rechten van de auteur enerzijds en de belangen van de uitgever anderzijds.

Zo kan de bibliotheek een rol spelen in de ondersteuning van het logistieke proces:

Hun rol verandert langzaam aan en ze worden verantwoordelijk voor het verzamelen en naar buiten brengen van informatie in plaats van het naar binnen halen (Andriessen)

Dank je wel Lilian voor je bijdrage!
Ik heb nog even door het rapport van Andriessen gescrold en las bij de aanbevelingen voor de bibliotheek:

  • Richt een Auteursrecht Informatiepunt in voor onderzoekers. 

Het wordt toch wel tijd dat ons Auteursrechtenloket een formele status krijg! De lectoren willen (zo staat in het rapport te lezen) een aanspreekpunt dat op hoogte is van mogelijkheden om te publiceren, dat persoonlijk advies biedt in de ondersteuning, en dat informatie en scholing over Open Access kan bieden. Zuyd Bibliotheek, specifiek het Auteursrechtenloket wil dat heel graag bieden!

  • Zorg ervoor dat alle publicaties van lectoraten worden opgenomen in de bibliotheekcatalogus en/of in de repository. Enerzijds dienen lectoren hiertoe verleid te worden (bied diensten aan), anderzijds dienen er beleidsmatige beslissingen in gang gezet te worden (standaardisatie) en werkprocessen ingericht. Of zit lectoren gewoon voortdurend op de hielen om hun auteursversies naar je op te sturen

Ik denk dat Lilian met de beperkte tijd die zij hiervoor beschikbaar heeft al veel werk heeft verricht.

  • Bied een overzicht aan van beschikbare Open Access Journals

Via de e-bronnen databank van Zuyd Bibliotheek is wel het een en ander te vinden maar dat rijtje kan waarschijnlijk wel wat uitgebreid worden.

Lilan vertelt tot slot dat de bereidheid tot Open Access publiceren er wel is bij lectoren, het bewustzijn ook. Alleen dat het bewustzijn van het management van hogescholen hierbij achter blijft. Ook bij Zuyd valt nog een verbeterslag te maken. Het is belangrijk dat het management Open Access publiceren stimuleert en vastlegt in een publicatiebeleid. Zonder een dergelijk beleid blijft OA publiceren te vrijblijvend.

Judith

12 november 2012:
Nog een mooie aanvulling op dit bericht. Een heldere uitleg in een mooie 8 minuten durende Engelstalige video over Open Access.
@via Philip Willems

Jujuutje’s favorieten 1 #auteursrechten

Ha die Marcel,

Ik had al bijna 200 twitterfavorieten bewaard en 1000+ RSS-feeds te lezen. Hoezo informatie-overload?
Vaak scan ik snel even mijn tweets om vervolgens enkele te markeren als favoriet om ze later te lezen, te bewaren of te verwerken. Ik ben toch niet zo gestructureerd om dat op regelmatige basis te doen, dus loopt mijn informatiestroom over. Wat kan ik doen? Gewoon alles ont-favorieten en in Google Reader alle feeds op gelezen zetten en dan interessante info missen? Ja dat kan. Maar waar heb je anders vakantie voor 😉
En er zaten er toch wel een paar tussen die de moeite van het vermelden waard zijn.

Ergens (aiai ik weet niet meer waar) las ik over hoe je meer lezers naar je blog kan krijgen. Het woordje favoriet, of lijstjes werkt altijd aanstekelijk en natuurlijk prikkelende blogtitels. (zie mijn eerder blog hierover met tips van Ernst-Jan Pfauth). Dat was niets nieuws, wel nieuw voor mij was om ook een # in je blogtitel op te nemen. Het viel me op dat dit al vaker gebeurd, dus ook maar eens gedaan. Want deze favorieten gaan over auteursrechten (dat zo’n onderwerp favoriet kan zijn ;))

Alleereerst wil ik aandacht schenken aan een goeie blogpost van Raymond Snijders.
Raymond is een collega van Windesheim, die heel veel over auteursrechten weet. Hij neemt ook deel aan het Netwerk Auteursrechten Informatiepunt voor het HBO (NAI hbo) dat onlangs is opgericht. Zoals je weet heeft Zuyd al een auteursrechtenloket (maar nogmaals reclame maken voor onze wiki kan nooit kwaad)
Raymond heeft het in dit blogbericht over wie eigenaar (auteursrechthebbende) is van vervaardigde werken in het HBO. Dit is namelijk voor de werknemers die onder de CAO-hbo vallen, de werkgever. Dat in het kader van kenniscirculatie hogescholen ook een auteursrechtenbeleid moeten formuleren, is evident volgens hem. Binnen Zuyd wordt binnenkort een voorstel geformuleerd rondom plagiaatbeleid, dat dit uitgebreid moet worden met Publicatiebeleid en Open Accessbeleid om te komen tot een hogeschoolbreed auteursrechtenbeleid is duidelijk voor mij.
Trouwens, ook zijn andere posts zijn het lezen waard!

In ons digitaal tijdperk ligt de auteurswet onder vuur. Staatssecretaris Teeven van Veiligheid en Justitie heeft afgelopen maand een auteursrechtenbrief omtrent modernisering van de auteurswet naar de Tweede Kamer gestuurd. Hij wil downloaden van auteursrechtelijk beschermd materiaal verbieden (nu is alleen uploaden illegaal). Downloaden wordt onrechtmatig maar niet strafbaar. Tsja.
Een van zijn speerpunten is om de positie van auteurs te verbeteren. Daarnaast wil hij een onderzoek naar het opener Amerikaanse ‘fair-use’-stelsel waarmee creatief hergebruik wordt gestimuleerd.

Misschien moet Teeven ook even kijken naar deze interessante lezing van Lawrence Lessing. Hij is oprichter en Creative Commons en pleitbezorger van een losser beleid op het gebied van auteursrecht.

Een mooie tip van collega @pieneman1. Het is een prachtige presentatie, jammer dat hijzelf niet in beeld is. Je moet er wel wat voor over hebben, het duurt 50 minuten!

The Architecture of Access to Scientific Knowledge : just how badly we have messed this up
Lessing is voorstander vrije toegang tot wetenschappelijke informatie, die nu beperkt toegankelijk is (licenties!). Auteurs moeten zelf kunnen bepalen hoe ze hun artikelen willen delen, niet de uitgevers. De auteurswet is er ter bescherming van het intellectueel eigendom, terwijl het volgens hem nu meer gaat om de uitgevers te beschermen.
Hij laat enkele leuke creatieve YT-remixen zien. Wist jij dat er zoiets als een YouTube Copyright School. bestond? 
De wetgeving moet worden aangepast zodanig dat de consument die gebruik maakt van de informatie op internet niet als criminelen worden behandeld. Google en Bing zouden legale hergebruik moeten stimuleren.
Share-Remix-Reuse is zijn boodschap.
Favorieten 1 betekent dat er nog een 2 en 3 en … zouden kunnen komen. Dat kan, misschien, als ik zin heb 🙂 Dat is weer het voordeel van vakantie. Niets moet, alles mag.
CU
Judith
Benieuwd of we door die # door de magische grens van 10.000 views komen?
%d bloggers liken dit: