Ha Marcel,

Je weet dat ik als informatieprofessional ook wel iets ‘heb’ met auteursrecht. Het merendeel van mijn activiteiten is inmiddels opgepakt door het Auteurechten Informatiepunt van Zuyd Bibliotheek. Ik ben/voel me in mijn streven naar meer ‘open’ nog wel nauw betrokken bij het thema Open Access. Daarom volg ik altijd nog met veel belangstelling de blogberichten van Raymond Snijders, senior informatiebemiddelaar van Hogeschool Windesheim. Raymond heeft onlangs een presentatie verzorgd bij de HBO Kennisbank (waar Zuyd ook bij aangesloten is. Je weet wel … waar studenten en medewerkers hun publicaties kunnen delen 🙂 ) over de auteursrechtelijke aspecten van het publiceren van scripties en onderzoekspublicaties in die HBO Kennisbank. In zijn blog hierover had hij het over het werkgeversauteursrecht. Wat is werkgeverauteursrecht? Ook daarover heeft Raymond uitgebreid geblogd.

Volgens de auteurswet is de maker van een werk ook de auteursrechthebbende. Echter, in artikel 7 Aw staat: Indien de arbeid, in dienst van een ander verricht, bestaat in het vervaardigen van bepaalde werken van letterkunde, wetenschap of kunst, dan wordt, tenzij tusschen partijen anders is overeengekomen, als de maker van die werken aangemerkt degene, in wiens dienst de werken zijn vervaardigd. 

En dan hebben we het over het vermaledijde werkgeversauteursrecht. En zoals Raymond schrijft:

Dit vormt daarmee ook de basis van de discussies over auteursrecht voor iedereen die werkzaam is in een hoger onderwijsinstelling. Een discussie die ook lastig te voeren is want artikel 7 Aw kun je makkelijk ‘omzeilen’ door te claimen dat het maken van een werk helemaal geen onderdeel is van jouw takenpakket. Of – en dit is een populair argument – door je te beroepen op het feit dat je dat werk in je eigen tijd gemaakt hebt. En niet in de baas zijn tijd.

Voor het hbo gelden deze argumenten echter niet want in de cao-hbo (PDF) een artikel E-7 opgenomen die expliciet stelt dat de hogeschool de auteursrechthebbende is. Het auteursrecht op werken in de zin van de Auteurswet komen toe aan de werkgever indien het vervaardigen door de werknemer in de uitoefening van zijn functie is. Of wordt verricht ten behoeve van de werkgever. Het maakt hierbij dan niet meer uit of je dat onder werktijd of in je eigen tijd gemaakt hebt, alleen maar of het in het verlengde ligt van je werkzaamheden.

Bron: Vakblog – http://rsnijders.info/vakblog/2016/05/14/auteursrecht-op-scripties/

Iedereen met een arbeidsovereenkomst op basis van de cao-hbo is werknemer. Jij en ik dus ook. Na het lezen van deze blogs moest ik aan jou denken. Wat hoe zit het dan als je als werknemer van een hbo-instelling onderzoek doet en promoveert? Omdat Raymond ook dé expert is op dit gebied, heb ik hem gevraagd:

Hi Raymond, hoe zit het dan met een werknemer van een onderwijsinstelling die binnen de instelling onderzoek doet en daarop promoveert. Valt dat dan ook onder het werkgeversauteursrecht? Lijkt me toch niet hè?

Zijn antwoord:

Toch wel, Judith. Zolang die werknemer een arbeidsovereenkomst heeft valt die daardoor onder het werkgeversauteursrecht en is de hogeschool feitelijk de auteursrechthebbende van de onderzoeksresultaten en -publicatie(s).

Er is geen enkele hogeschool die daadwerkelijk hier actie op onderneemt – voor zover ik het weet – en het zou ook bijzonder onpraktisch zijn om diverse redenen maar het is dus wel zo.

In de praktijk is de discussie over wie het auteursrecht heeft op kennisproducten van werknemers ook knap zinloos. Zodra er delen van werken van anderen in een publicatie of leermiddel wordt gebruikt of er bijvoorbeeld wordt samengewerkt met anderen (onderzoekers, docenten maar ook bedrijven) wordt de discussie over auteursrecht zeer complex. Vandaar dat het ook veel handiger is om als hogeschool afspraken te maken wat je wilt dat er met die kennisproducten gaat gebeuren. En dan beleid te maken om dat te realiseren.

Bij Windesheim ligt er een publicatiebeleid dat (open access) publiceren wil stimuleren en expliciet onderzoekers de ruimte geeft om zelf alle afspraken hierover te kunnen maken met leidinggevenden maar ook uitgevers. Inclusief auteursrechtelijke zeggenschap over hun eigen werken.

Bron: Vakblog – http://rsnijders.info/vakblog/2016/05/17/auteursrecht-open-access-hbo-kennisbank/

Je hoeft niet erg veel zorgen te maken. Gelukkig. Toch blijft het een vreemd artikel in onze cao-hbo. Voor universitair docenten geldt dit namelijk niet. Indien hogescholen onderzoek steeds belangrijker vinden, steeds meer lectoraten instellen, is het misschien toch eens goed naar deze artikelen te kijken.

In zijn reactie heeft Raymond het over een publicatiebeleid. Ook daar heb ik jaren geleden al veel tijd en energie gestopt om dat van de grond te krijgen. Ik was verheugd om in het Jaarplan van Dienst O&O te lezen dat team Onderzoek van Zuyd Bibliotheek dat nu oppakt. Open Access is zoals je weet ook een speerpunt van staatssecretaris Dekker die vindt dat alle wetenschappelijke publicaties in 2024 vrij toegankelijk en gratis online beschikbaar moeten zijn. Als dat publicatiebeleid er bij Zuyd is, zal er veel aandacht moeten blijven voor bewustwording en advisering op dit gebied. Velen zijn toch onbewust onbekwaam op dit gebied. Het is en blijft een weerbarstig thema in onze wereld van alles ‘gratis’ vinden op internet.

Tot slot nog deze tips voor jou. Ik las over je PhD-activiteiten. De Universiteit Maastricht heeft deze week haar vernieuwde website gelanceerd. de new look van hun thesis portal zie er erg mooi uit. Misschien heb je er wat aan.

Groet,
Judith