Zoekresultaten voor rendementsdenken

Gelezen. Verslaafd aan organiseren: 8 sluipmoordenaars die veranderingen tegenhouden

Hallo Marcel,

Eigenlijk weet ik niet meer waar ik de leestip voor dit boek Verslaafd aan organiseren heb opgepikt. Het is zeker een aanrader. Het is een boek dat uitnodigt tot reflectie. Ik vond het ook herkenbaar. Soms voel je dingen, pieker je over organisatievraagstukken maar vind je de juiste woorden niet. Tjip de Jong verwoordt het helder en duidelijk.

Op ons blog hebben we al vaker gesproken over het rendementsdenken. Wat is dat toch?, dat alles (nou ja veel)  in cijfers uitgedrukt moet kunnen worden. Tjilp de Jong heeft het over dwangmatig geregel, de niet-werkende of nutteloze routines. En we doen er aan mee. We houden het in stand. Waarom?

Wij zijn dus verslaafd ūüė¶

Dat is de ongemakkelijke waarheid.

Onderbouwd met wetenschappelijke verslavingstheorie√ęn beschrijft en definieert De Jong¬†het begrip¬†organisatieverslaving.¬†De economisering en vercijfering (rendementsdenken) heeft een negatieve invloed op onze autonomie (eigen keuzes maken staat onder druk). Tevens wordt het gevoel van verbinding en saamhorigheid afgebroken.¬†Professionele autonomie en sociale verbondenheid¬† zijn zo belangrijk om je prettig te voelen en goed te functioneren. De balans raakt zoek dan maakt je dat kwetsbaar voor verslaving. De effecten van verslaving in organisaties zijn zichtbaar op 5 niveaus:

  1. prestaties lopen terug en staan onder druk
  2. stagnatie in leren: vernieuwingen komen niet op gang, er is geen reflectie en feedback wordt genegeerd.
  3. sociale schade: minder plezier in werken
  4. intern geweld: blaming & shaming cultuur
  5. fysieke klachten

De oorzaak van de verslaving is volgens Tjilp de Jong hyperkapitalisme. Verslaving roept filosofische (geen gemakkelijke) vragen¬†rondom vier existenti√ęle thema’s die een rol spelen in ieders leven, maar ook in ons dagelijks werk:

  1. tijdelijkheid van het leven
  2. autonomie en vrijheid van handelen
  3. betekenisgeving en moreel kompas
  4. verbinding en verbondenheid

In het tweede deel van het boek beschrijft De Jong acht vormen van verslaving, die hij sluipmoordenaars noemt. Elke vorm van verslaving is voorzien van een zelftest zodat je kunt signaleren of er sprake is van verslaving in je eigen organisatie.

  1. visieverslaving: de kick van koers bepalen
  2. machtsverslaving: de ultieme roes dat je mag vertellen wat een ander moet doen.
  3. probleemverslaving: waarom makkelijk doen als het moeilijk kan
  4. functieverslaving: je bestaansrecht op een naambordje
  5. tijdverslaving: ordenen en structureren van werktijd
  6. opstapelverslaving: steeds iets nieuws willen beginnen (maar niet afmaken)
  7. verantwoordingsverslaving: vertrouwen is goed, controleren is beter
  8. verworven-rechten-verslaving: voor wat hoort wat

In het derde deel biedt Tjilp de Jong een stappenplan met 6 manieren om te minderen en af te kicken. Acceptatie van verslaving is cruciaal, net zoals dialoog.

Niet omdat dingen moeilijk zijn durven wij niet, maar omdat we niet durven, zijn de dingen moeilijk
Seneca

Het boek is prettig leesbaar, heeft een rustige bladspiegel en verhelderende tabellen en figuren. De filosofische uitspraken bij elk hoofdstuk zijn passend. Met de registratiecode uit het boek kon je het boek 30 dagen elektronisch te lezen op het Yindo platform. Dit is echt geen aanvulling. Het is alleen mogelijk een bladwijzer toe te voegen, markeren, notities bij bepaalde teksten is allemaal niet mogelijk. Dus lees het papieren boek.¬†Het is beschikbaar via Zuyd Bibliotheek. Ik zal ‘m snel terugbrengen ūüôā

Groet,
Judith

Gekeken: Tegenlicht De slimme universiteit

Ha Marcel,

Ben je zondagavond nog even blijven hangen voor de tv nadat je naar de prachtige serie ‘Langs de oevers van de Yangtze’ had gekeken? Hierna volgde namelijk de Tegenlichtuitzending ‘De slimme universiteit’. Ik had een ambivalent gevoel over deze uitzending. Ik wist niet zo goed wat erover te bloggen. De uitzending schoot alle kanten op. Van de Maagdenhuisbezetting over rendementsdenken, de roep om Bildung naar de MOOCs die het onderwijs gaan veranderen naar het belang van interdisciplinair werken en het studeren mogelijk maken voor iedereen met welke achtergrond dan ook.

Deze week¬†kreeg een mailtje van een collega van de Dienst O&O. Zij had de uitzending gezien, was enthousiast. Zij vond het een inspiratie voor de keuzes waar we bij Zuyd voor staan. Zij was benieuwd naar onze¬†idee√ęn.

mmmm …. toch maar een blogje dan?

Deslimmeuniversiteit

 

Rendementsdenken

Hoogleraar wetenschapsantropologie aan de UvA Amade M’charek¬†had zich tijdens de Maagdenhuisbezetting aangesloten bij de protesterende studenten. Als je mijn blog een beetje volgt weet je dat ik vaker geblogd heb over het marktdenken in het onderwijs, zie mijn blog over¬†accreditatiepolitie, cijfersfetisjisten, lijstjeskickers. Dit kwam in de uitzending veelvuldig terug. De hoogleraar zegt dat het systeem pervers is. Alle output moet reken-baar gemaakt worden. En dan ga je uiteindelijk appels met peren vergelijken. Wat zegt dat dan nog als je boven aan een ranking staat als beste universiteit? Ook citation-drift van wetenschappers kwam ter spraken. Gaat het om zoveel mogelijk publicaties of gaat het om de inhoud? Ja terechte vragen. De relatie rendementsdenken en clean desk policy had ik zelf nooit gelegd. Ja natuurlijk, je kunt elke vorm van efficiency wel onder rendementsdenken scharen.¬†Je kunt het ook anders bekijken. Het feit dat je niet meer je eigen ruimte hebt met meters boeken om je heen maar in een grotere flexruimte zit, stimuleert professionele leefgemeenschappen. Hoewel we wel veel online bezig zijn, wordt het samen werken en samen leren toch nog steeds voornamelijk¬†bevorderd als we in de nabijheid van elkaar zijn, ervaar ik elke keer¬†binnen Zuyd.

Bildung

De rector van KU Leuven Rik Torfs zei mooie dingen tijdens de uitzending

Onderwijs is geen product, studenten zijn geen consumenten. Onderwijs is ook vorming. Het speelt niet alleen tussen de student en de docent, maar het vervult evenzeer een rol voor de samenleving in haar geheel. Onderwijs gaat net zo goed, of nog net iets meer misschien, over leven dan over leren.

Zijn visie en beleidsplan¬†waar hij naar refereerde is een feest om te lezen. Hij heeft het over de ‘future self’, persoonvorming staat centraal: wie wil ik zijn? Als ik dan lees dat het beleidsplan¬†tot stand is gekomen op basis van de cyclus van het waarderend onderzoeken (appreciative inquiry), dan maakt mijn hart een sprongetje :). In de visie ligt de focus op het nemen van verantwoordelijkheid, eigenaarschap, dialoog en samenwerking. Mooie woorden, echt waar.¬†En ook leuk om beelden te zien van de prachtige Agora van KU Leuven¬†waar ik al eens geweest ben.
In zijn openingsrede 2015/2016 roept Torfs op vooral ook kritiek te geven. Ik vraag me af hoe open kritiek geleverd kan worden. En of mensen dat ook richting college uitspreken. Ik moet zeggen dat er steeds vaker blogs die niet geschreven kunnen worden in mijn hoofd oppoppen.

MOOCs

Rector van de¬†Universit√§t Duisburg-Essen Ulrich Radtke wil het voor leerlingen met een arbeiders- of migrantenachtergrond mogelijk maken om te studeren. Oprichter van Coursera Daphne Koller¬†probeert online hetzelfde. Met¬†haar MOOC-platform¬†onderwijs van topuniversiteiten¬†bereikbaar maken voor iedereen met een internetverbinding. Volgens haar zetten MOOCs de bestaande onderwijsstructuur onder druk. Ik vraag me af of dit zo is. Veel MOOCs bestaan uit video’s met ‘talking heads’. In hoeverre wijkt dat af van bestaande hoorcolleges? Behalve dan dat universiteiten vooral hun beste docenten naar voren schuiven om hun onderwerp te presenteren. Veel MOOCs zijn niet meer dan window-dressing. De UvA die een MOOC over communicatiewetenschap aanbiedt beaamt ook dat hun MOOC een goede PR is voor de universiteit. Online onderwijs vraagt nog al wat van docenten. Je moet lef hebben je materiaal ook open te delen. Als je dat doet kan het ook veel opleveren zo beamen de ge√Įnterviewde docenten van de UvA want dan¬†blijkt dat mensen in het werkveld ook mee willen helpen de MOOC inhoudelijk te verbeteren en te versterken. MOOCs hebben wel de aandacht voor videoteaching/flipped classroom/blended learning gestimuleerd. Toch vormt de contacttijdverplichting in het hbo een belemmering voor het inzetten van weblectures in het onderwijs. Immers een hoorcollege telt als een contactuur, de inhoud aangeboden¬†via een weblecture niet. Waarom zou je dan docent daar tijd en energie insteken?

Interdisciplinair onderwijs 

Studenten willen graag van elkaar leren, ook van andere disciplines. Samen werken aan projecten en dat vanuit verschillende vakgebieden benaderen. Een wens die ik ook hoorde van studenten tijdens de Living Lab bijeenkomst. In de Tegenlicht uitzending ging het over aanbod van interdisciplinaire studies. Prachtig. Onderwijsaanbod aangeboden vanuit challenges. Mooi. Toch bekroop mij bekroop het gevoel dat deze universiteit toch vooral vanuit efficiency voor deze vorm had gekozen. Het betrof studies die niet meer zo intrek waren, zoals aardwetenschappen en milieurecht die nu Future Planning Studies genoemd worden. Wel slim.

Mijn idee?

Waarom ik het lastig vond om er over te bloggen? Misschien dat ik al te vaak over deze mooie ontwikkelingen gehoord heb? Dat ik daar al bloggend zo veel over heb gemeld. Dat ik weinig verandering merk? Jaja ik weet het …. ik ben juffertje ongeduld.¬†Ik weet wel dat jij dan zal zeggen: geef niet op, blijf het benoemen. Natuurlijk doe ik dan ook. Binnen mijn cirkel van invloed ūüôā .

Als ik hierover met collega’s spreek, hoor mijn idee√ęn terug. Ik weet dat echt veel docenten de noodzaak van curriculumverandering zien en willen. En natuurlijk elke verandering gaat gepaard met weerstand (zeker ook op het gebied van ict in het onderwijs waarover Wilfred Rubens recentelijk blogde). En ik weet dat veranderingen h√©√©√©√©√©√©√©l langzaam gaat. Daar heb ik mijn studie van alles over geleerd.

Uiteraard weet ik ook dat het rendementsdenken ook het gevolg is van bezuinigingen waardoor zoveel mogelijk met zo min mogelijk geld gedaan moet worden gedaan. Ik vraag me af of het kritisch punt niet bereikt hebben? Kunnen we ons onderwijs nog organiseren zoals we dat voor ogen hebben? Hebben we nog mentale en financi√ęle ruimte voor wat wij goed onderwijs vinden? Trouwens wat vinden wij goed onderwijs? Ik heb mijn idee√ęn daarover al eens geformuleerd. Flexibel, persoonlijk, blended onderwijs vraagt om een verandering van curricula. Docenten willen wel, maar hebben daar ondersteuning bij nodig. Geld voor helpende handjes is een must willen we deze koers doorzetten.

Over de toekomst van Zuyd heb ik al vaker nagedacht. Mijn 5 waarden voor ons toekomstscenario zijn:
Verbinding ‚Äď Open ‚Äď Vertrouwen ‚Äď Inspiratie ‚Äď Vakmanschap

Vanmorgen had ik een bijkletsochtend met collega Erica Diks. Zij had een idee en ik denk dat dit een geweldig idee is.
Professionals ontwikkelen zich met Zuyd, is onze missie. Volgens ons gaat ontwikkeling verder dan vakinhoudelijke kennis bijbrengen. Het gaat ook persoonsvorming: wie wil ik zijn? Wat zijn mijn krachten, wat is mijn passie. Hoe zie ik de toekomst van mezelf en van mijn (werk)omgeving. We vinden het van belang dat onze studenten met een creatieve, kritische blik (21st century skills) naar de toekomst leren te kijken. Waarom dan niet (verplicht?) iedere student 1 uur per week extra curriculaire activiteiten aanbieden? Het honoursprogram deed dit ooit ook, alleen was dit alleen voor excellente studenten. Uit ervaring met mijn eigen kinderen weet ik dat deze algemene vorming zo belangrijk is. Studenten willen het zelf ook, zo heb ik gehoord tijdens Zuyd Living Lab. In Amsterdam is er al een Bildungs Academie. En studenten van Avans zijn met iets vergelijkbaars gestart.

Samen. Veranderen. Doen?

Mooi weekend!
Judith

Een paar dagen later ….
Dit weekend las ik op Onderwijsfilosofie ook een reactie op deze uitzending van Tegenlicht. Daarin werd goed verwoord waarom ik ambivalente gevoelens had na deze uitzending over de Slimme Universiteit wat misschien uit mijn eigen woorden niet zo duidelijk naar voren kwam. Eke Rhebergen formuleert het als volgt:

Samenvattend: slimmer worden die universiteiten zeker wel, dat laat Tegenlicht wel zien. Maar het is in mijn ogen vooral een gewiekste slimheid, slimmigheidjes. Handige opvattingen, aanscherpingen, beeldbepalingen, perspectieven ‚Äď kortom, meer van hetzelfde maar met een net iets slimmere en effici√ęntere insteek of herorientatie ‚Äď

Slimmer is daarbij: leuker, inspirerender, vernieuwend, upskilling, verrijking, 21st century, interdisciplinair, ‚Äėchallenges‚Äô, effectiever, creatiever, plezanter, en nog veel meer van dat soort bla bla bla. We weten het zo langzamerhand toch wel?

De verwijzingen in deze bijdrage op Onderwijsfilosofie naar het werk van Simons en Masschelein die oproepen tot Studium in plaats van Bildung moet ik nog eens goed lezen om echt te weten of ik het hier mee eens ben. Food for thought in ieder geval deze bijdrage.

Andersom organiseren. Doen wat nodig is.

AndersomOrganiserenHa Marcel,

Collega Harry attendeerde me op en leende me het boek Andersom organiseren: doen wat nodig is, geschreven door¬†2 CvB-leden¬†Toine Schinkel en Liesbeth Sch√∂ningh van ROC A12. In 2012 hebben zij een fundamentele koerswijziging ingezet, ze hebben een andere bestuursfilosofie¬†omarmd, gebaseerd op het gedachtegoed van Verdraaide organisaties van Wouter Hart. Zij zijn andersom gaan denken tav organiseren en vormgeven van onderwijs. In dit boek reflecteren de collegeleden op hun eigen zoektocht. De organisatieverandering bestaat uit kennis delen, co-creatie en stoppen met top-down organiseren. In plaats van sturen op resultaten wordt nu meer gestuurd op ‘bedoelingen’. In het boek beschrijven ze de kanteling van de systeemwereld met de¬†regels en beheer(s)procedures (het rendementsdenken) naar de wereld van de bedoeling: ‘geweldig onderwijs!’¬† Aanleiding was dat ondanks de beleidsstukken, de duidelijke kaders en voldoende financi√ęle middelen de bezieling en eigenaarschap weg was¬†en de tevredenheidheid van studenten en medewerkers achterbleef. Het college zag de frustratie. Zij gebruikten Cooperriders 4D¬†Appreciative Inquiry model (ja! daar is t ie weer ūüôā )om ¬†via Discovery, Dream, Design en Destiny de gewenste toekomst te cre√ęren. Via dialoog en contact is opgehaald¬†uit de organisatie. “Alles wat je aandacht geeft, groeit”.

Stoppen met zenden en beginnen met luisteren

Tijdens dit transitieproces werden drie ingrijpende bewegingen in gang gezet: een structuurverandering, een reorganisatie (een hele managementlaag er tussenuit) en een cultuurverandering. De koerswijzing werd ingezet naar een lerende cultuur / lerende organisatie waarbij

  • het primaire proces centraal staat
  • aansluit op de belevingswereld van de student
  • differentiatie uitgangspunt is
  • gewerkt wordt aan een veilig leerklimaat voor student √©n docent
  • studenten en docenten trots zijn op hun opleidingen.

Ze schrijven dat docenten nu anno 2015 met meer energie, betrokkenheid en bevlogenheid hun werk doen. Er zijn ook mensen vertrokken omdat deze nieuwe manier van werken niet bij hen pasten. Er is in die 2,5 jaar een nieuwe cultuur ontstaan. Ze zijn nog lang niet klaar, maar ze zijn wel samen een weg ingeslagen.

Bij nieuwe vormen van organiseren spelen een aantal trends

  1. Van top-down organiseren naar veelzijdige co-creatie met vele stakeholders (horizontale samenwerkingsverbanden om professionals in hun kracht te zetten)
  2. Van zonnekoning naar behoorlijk bestuur (het ontwikkelen van moraliteit, maatschappelijk verantwoord bestuur –Commissie Halsema-)
  3. Van complexe bedrijfsvoering naar eenvoud en doortastendheid
  4. Van schaalvergroting naar ‘kleinschalig binnen groot’

De wereld is veranderd / verandert naar een VUCA-wereld, daarover heb ik al eens eerder geblogd. Daar hoort een andere manier van organiseren en leidinggeven bij. Zie ook deze mooie sketchnote. Deze mindset lees je ook in het boek.

LeadershipVUCA

De eerste stap is lef hebben om op pad te gaan zonder dat de stappen bekend zijn.

Ja dat is lef hebben. Ik weet dat binnen onze organisatie meer mensen het graag anders willen. Radicaal anders. Ilse benoemde het in haar blog ‘kappen met wat niet werkt en de nieuwe wereld claimen’. En ja dat is best eng. Maar samen kunnen we veel. Als er maar een wil is. Waar een wil is, is een weg.

Het boek is mooi vormgegeven, door een zeer prettig schrijfstijl gemakkelijk te lezen. De beschreven¬†veranderprocessen worden ondersteund en verklaard vanuit diverse theorie√ęn. Veel herken ik en heb ik ook gebruikt tijdens mijn leerinterventie over het¬†initi√ęren en begeleiden van onderwijsvernieuwingen:¬†“Alleen ga je sneller, maar samen kom je verder”.
Tijdens dit proces heeft het CvB veelvuldig gebruik gemaakt van filmfragmenten, po√ęzie of literatuur. Door kunst is er een¬†grotere kans om de anderen te raken met de boodschap waar het om gaat. Daarom begint elk deel in het boek met een fragment uit de geweldig film Dead Poets Society, ook op ons blog vaker gebruikt. En ja wij maken ook gebruik van film, muziek en mooie citaten om ons verhaal duidelijker over te dragen.

Professionals in hun kracht zetten, daar gaan we veel aan doen, zei Karel van Rosmalen in zijn nieuwsjaarstoespraak. Dat is echt mooi. Uiteraard geldt dat voor de aankomende professional, onze studenten, maar zeker ook voor docenten en medewerkers. Want als je als docent niet zelf in je kracht staat hoe kun je dat dan bij een ander bewerkstelligen? Ik ben oprecht benieuwd hoe dit centraal stellen van het ontwikkelen van mensen binnen Zuyd aandacht gaat krijgen.¬†Dit boek kan hierbij als¬†inspiratiebron¬†dienen. Was het in ieder geval voor mij. We kunnen leren van deze¬†inzichten en tips. Het zet aan tot nadenken. Over professionele ruimte van docenten en daarbij horende verantwoordelijkheid; over het omdraaien van de angstcultuur; over verbinding; over dialoog; over vertrouwen en communiceren; over een lerende cultuur; over open en benaderbaar zijn, maar ook¬†over ‘practical wisdom’ (zie mijn blog hierover).

Laat ik in de geest van het boek, eindigen met een scene uit Dead Poets Society over conformeren.

Now, we all have a great need for acceptance. But you must trust that your beliefs are unique, your own, even though others may think them odd or unpopular. (….) No, I want you to find your own walk right now. Your own way of striding, pacing. Any direction, Anything you want. Whether it’s proud, whether it’s silly, anything.

groeten,
Judith

Our loss of wisdom #TEDtalk

Ha Marcel,

Zoals elke maandagmorgen stel ik de Nieuwsflits samen waarin elke week een TEDtalk is opgenomen. Vaak word ik door Bas van de Haterd¬†gewezen op mooie TEDtalks. Ik wilde de talk die morgen in de Nieuwsflits komt al via ons blog delen. Het gaat over de manier waarop we naar werk kijken. Een mooie en korte TED van Barry Schwartz: The way we think about work is broken.¬†Waarom werken we? Idee√ęn vormen ons, zegt Schwartz. Maar

false ideas can create a circumstance that ends up making them true.

Echt een must see. Kijk die morgen maar.

Ik zag namelijk dat Schwartz nog 4 TEDtalks op zijn naam heeft staan waaronder ‘Our loss of wisdom’. Deze duurt iets langer, maar zo de moeite waard. En sluit mooi aan bij onze recente blogs tegen¬†rendementsdenken. Barry Schwartz pleit voor meer ‘practical wisdom’ (Aristoteles) als tegenwicht tegen onze bureaucratische wereld met regels, procedures, bonussen. Deze zorgen er namelijk voor dat je stopt met nadenken. Morele wil en morele vaardigheid is wat we nodig hebben. Ondersteund met mooie voorbeelden benoemd hij de kenmerken van een ‘wijs mens’.

A wise person

  • knows when and how to make the exception to every rule,
  • knows how to improvise,
  • knows how to use the moral skills in the service of the right aims,
  • is made, not born.

Wisdom depends on experience, and not just any experience. You need the time to get to know the people that you’re serving. You need permission to be allowed to improvise, try new things, occasionally to fail and to learn from your failures. And you need to be mentored by wise teachers.

Kortom: alledaagse wijsheid, menselijke interactie, vriendelijkheid, eerlijkheid en inlevingsvermogen zijn en blijven gewoon essentieel voor ons werken, leren en leven.

En die andere 2 ga ik binnenkort eens bekijken.

Groeten,
Judith

De kracht van waarde

Ha Marcel,

Goed dat jij nog een keer in je blog van woensdag¬†het filmpje van Educause nog eens deelde. Deze was inmiddels weer aan mijn aandacht ontsnapt, terwijl ik ‘m een half jaar geleden ook gedeeld heb¬†ūüôā waarbij ik de vraag stelde of nu alles gemeten moet (kunnen) worden, zoals de onderwijskundige en toetsspecialisten zich in dat filmpje ook afvragen.

Mijn aversie tegen rendementsdenken zit ‘m niet zo zeer in het gebruiken van cijfers / data voor het monitoren van ontwikkelingen.¬†Jij noemde het feedbacksysteem in gaming als goed voorbeeld van terugkoppeling. Het gebruiken van data om een beeld¬†te geven van¬†waar je staat in het spel/leren/leven, lijkt me prima.¬†Mijn weerstand zit ‘m¬†dat op basis van cijfers, die vaak op verschillende wijze ge√Įnterpreteerd kunnen worden (dat heb ik wel geleerd van de onderzoekswereld) mensen/organisaties ‘afgerekend’ worden. Dat¬†voelt niet fijn. Je kijkt dan niet naar de context. Dus zijn¬†die stories inderdaad¬†echt van waarde. Ik snap alleen niet waarom¬†daarin¬†een gevaar zit?

Volgens mij, en Brené Brown bevestigt dat met onderzoek, zit kracht in menselijke verbindingen (en zo ontstaan stories) en ons vermogen tot empathie. Ik zag dit mooie filmpje op haar website.

The Power of Empathy from Gobblynne on Vimeo.

Groeten,
Judith

%d bloggers liken dit: