Site-archief
Gastblogger Frans Jacobs: “Digitale competenties zijn een belangrijke norm voor innovatief vermogen”
Hoi Marcel,
Collega Frans Jacobs is onlangs bij TU Delft gepromoveerd met zijn proefschrift Slagvaardig met ICT, waarin ik ihkv het Visietraject Zuyd Bibliotheek ook al bloggend aandacht aan heb geschonken. Omdat ik vond dat Frans naast zijn papieren schrijfwerk ook eens digitaal zijn schrijfsels moest verspreiden 
had ik hem uitgenodigd om een gastblog op 2beJAMmed te schrijven. Hij heeft zijn gastcolumn dat vandaag op SURFspace is gepubliceerd ook aangeboden als gastblog op ons blog.
OUR 2bejammed GUEST: Frans Jacobs
ICT als primus inter pares
Tijdens een bezoek aan het FotoMuseum in Antwerpen drong tot me door dat er weinig sectoren zijn waar de ontwrichtende en transformerende werking van ICT letterlijk zo zichtbaar is als in de fotografie. In de laatste tien jaar lijkt daar meer te zijn veranderd dan in de honderdtachtig jaar ervoor. Het is niet meer dan tien jaar geleden dat de meesten van ons fotorolletjes wegbrachten om een aantal dagen later afdrukken af te halen. Nieuwe spelers op de markt, die tegelijkertijd tientallen andere innovaties realiseren, doen met hun multifunctionele smartphones en software de fotorolletjes en camera’s van vroegere grote namen als Kodak en Agfa vergeten. Fotografie staat model voor alle particuliere sectoren: nieuwe toepassingen van ICT verdringen in hoog tempo vroegere processen, producten en diensten.
Als gevolg daarvan veegt digitalisering verouderde werkgelegenheid weg en creëert tegelijkertijd nieuwe. Tijdens de Europadag over ICT van het Ministerie van Economische Zaken (7 mei 2013) vertelde minister Kamp dat er in de VS sinds 2007 rond de 500.000 hoogwaardige banen zijn bijgekomen dankzij de ontwikkeling van apps voor smartphones en tablets. Eurocommissaris Kroes (Digitale Agenda) gaf aan dat tegenover elke baan die door digitalisering verdwijnt, 2,6 nieuwe ontstaan. Zij vond het een gemiste kans dat ICT niet als topsector is benoemd. ICT is volgens haar de primus inter pares, de eerste onder de gelijken, binnen de topsectoren.
Tegenwoordig is het merendeel van de innovaties in alle sectoren afhankelijk van de benutting van digitale mogelijkheden. Het vermogen tot digitalisering speelt een majeure rol voor de concurrentiepositie van bedrijven en landen en de oplossing van maatschappelijke vraagstukken. Nederland is een koploper voor ICT-infrastructuur en het gebruik van ICT door individuen, maar schiet tekort in het tot stand brengen van digitale toepassingen. Uit onderzoek blijkt dat slechts een beperkt aantal organisaties in staat is om grote voordelen met ICT te behalen. Die organisaties investeren meer in ICT, maar de belangrijkste voorwaarden voor hun succes wordt gevormd door mensen, niet door technologie. Het zijn mensen die innovaties ontwerpen waarbij ICT meer en meer het werk doet. Digitale competente medewerkers zijn in staat het potentieel van ICT tactisch en strategisch te gebruiken voor efficiëntere en effectievere processen, producten en diensten. Het denken in digitale mogelijkheden is daarbij het uitgangspunt. Digitale competenties zijn een belangrijke norm voor innovatief vermogen.
Volgens het meest recente Horizon-rapport blijft de importantie van digitale competenties stijgen in every discipline and profession. Die competenties van studenten, en -als voorwaarde daarvoor van ho-medewerkers- vormen volgens de auteurs al jaren de belangrijkste uitdaging waar het hoger onderwijs (ho) voor staat. Integratie van digitale competenties in curricula is in het voordeel van de afgestudeerden, de organisaties waar ze voor gaan werken en voor de samenleving als geheel. Dat proces brengt op zijn beurt docenten verder in de versterking van hun digitale competenties, stimuleert online samenwerking met partners en bevordert slimmere toepassing van ICT in onderwijsorganisaties. Is dat streven idealistisch en naïef, verstoken van realiteitszin? Afgaande op de stemming tijdens een workshop op de Europadag wel. Participanten vonden het nodig bypasses om het reguliere onderwijs aan te leggen door het aanbieden van cursussen aan jongeren in het weekend.
De snelle opkomst van gratis MOOC’s (massively open online courses) als nieuwe vormen van tijd- en plaatsonafhankelijk leren, geven aan dat het ho niet ontsnapt aan de ontwrichtende werking van ICT. Vrijblijvendheid over digitalisering in het onderwijs, zoals dat in grote lijnen vanaf de opkomst van computers het geval is, lijkt geen optie meer. Volgens Kroes moet ICT een standaard voorwaarde zijn voor publieke investeringen en dienen ICT-doorbraken een integraal onderdeel te vormen van beleid voor onderwijs en andere sectoren.
Een belangrijke manier om crisis en werkloosheid aan te pakken is jongeren voorzien van competenties om succesvol te zijn met digitalisering. Dat is wat mij betreft een van de urgentste uitdagingen van het onderwijs. Over tien jaar hoop ik in het nieuwe Nationaal Onderwijsmuseum in Dordrecht te ervaren dat door de overheid gefinancierde instellingen met radicale transformaties in staat zijn zichzelf opnieuw uit te vinden in en voor de gedigitaliseerde samenleving.
Frans Jacobs
Aanvullende relevante 2beJAMmed-blogberichten:
I-competenties #VisieZuydBibl
Dag Marcel,
We hebben op ons blog nog geen aandacht geschonken aan het proefschrift van Zuyd-collega Frans Jacobs: Slagvaardig met ICT. Met het oog op het Visietraject Zuyd Bibliotheek wilde ik eens kijken wat ik hieruit kon halen. Ik heb niet het hele proefschrift gelezen, maar op enkele zoektermen gescand zoals bibliotheek-informatievaardigheden-21st century skills. Ik las hierin dat ik niet moet spreken over informatievaardigheden maar over competenties omdat in de wereld van HRM en beroepsonderwijs competenties behalve vaardigheden ook bestaat uit houding en kennis. Daarom heb ik het nu over I-competenties. Want digitale comptenties zijn zeer belangrijk bij zoeken naar informatie in digitale databestanden en het verwerken van deze informatie.
Frans ontwikkelde 12 ontwerpprincipes voor leeromgevingen die bij deze tijd horen
Zowel bij de besturende als primaire processen zie ik een ondersteunende rol voor de bibliothecaris mbt het ontsluiten en beschikbaar stellen van (digitale) informatiebronnen, maar ook in het coachen van de I-competenties van de medewerkers en studenten.
Frans Jacobs stelt in zijn samenvatting:
Verlangde competenties van vooral hoger opgeleiden voor het digitale tijdperk staan bekend als 21st century skills. Dit zijn belangrijk geachte competenties voor leren, informatie, media, ICT, levensloop en carrière. In een vergelijking van diverse modellen voor 21st century skills blijkt dat digitale competenties daar de kern van vormen. De voordelen van digitale competenties zijn sociaal, economisch, civiel, cultureel, maatschappelijk en hebben betrekking op gezondheid. Risico’s bij onvoldoende digitale competenties liggen op persoonlijk vlak, gaan over veiligheid en privacy, verantwoord, ethisch en legaal gebruik, kritisch inzicht in digitale media en toenemende ongelijkheden (digital divide).
In het persbericht op de Zuydsite staat dat de hbo-student onvoldoende digitale competenties hebben. Niet alleen studenten beschikken over onvoldoende I-competenties, ook medewerkers (docenten) beschikken over ontoereikende digitale competenties, zoals in het Ctrl Alt Delete rapport van Alexander van Deursen te lezen is. Deze onderzoeker stelt dat meer geïnvesteerd moet worden in skilled servicedesks en trainingen op het gebied ict- en informatievaardigheden waarbij het elkaar helpen de meest efficiënte oplossingsmethode is. Daarom kan zo’n Learning and Teaching Centre waar Pieter Dekkers over blogde voor Zuyd zo waardevol zijn, waarbij ook Zuyd Bibliotheek van toegevoegde waarde kan zijn.
Onze collega Jack Pleumeekers heeft in zijn essay Help! De stroom valt uit ook betoogt: de aandacht voor en het ontwikkelen van digital media literacy (ofwel I-competenties 
) is de belangrijkste kritieke uitdaging voor de komende jaren genoemd. Het Horizon Report van Educause spreekt al enige jaren over ’key skill voor elke discipline en professie’.
Faculty training still does not acknowledge the fact that digital media literacy continues its rise in importance as a key skill in every discipline andprofession. Despite the widespread agreement on the importance of digital media literacy, training in the supporting skills and techniques is rare in teacher education and non-existent in the preparation of faculty. As lecturers and professors begin to realize that they are limiting their students by not helping them to develop and use digital media literacy skills across the curriculum, the lack of formal training is being offset through professional development or informal learning, but we are far from seeing digital media literacy as a norm. This challenge is exacerbated by the fact that digital literacy is less about tools and more about thinking, and thus skills and standards based on tools and platforms have proven to be somewhat ephemeral.
Horizon Report 2013, p. 9
Tijdens de interviews van het visietraject was hoorde ik tot mijn blijdschap dat onderzoeksvaardigheden bij vele opleidingen al als leerlijn wordt aangeboden. Over de vraag of de bibliotheek als organisatie een rol moet spelen in het verzorgen van informatievaardigheden aan studenten blijkt enige discussie. Uiteraard zou iedere docent deze competentie moeten bezitten zodat zij ook deze competentie van hun studenten goed kunnen beoordelen. Geïnterviewde docenten erkennen dat zij hier wel wat ondersteuning in kunnen gebruiken, zij zien een grote meerwaarde om dit samen met de bibliothecaris op te pakken cq voor te zetten.
@danahlongley
In de missie van Zuyd staat dat we studenten opleiden tot waardevolle professionals. Zuyd Bibliotheek heeft expert-kennis op het gebied van information literacy (zie afbeelding hierboven). In samenwerking met het onderwijs kunnen bibliothecarissen hierbij een belangrijke rol vervullen.
“Bibliotheken blijven goudmijnen” schrijft Frans in zijn voorwoord van zijn dissertatie. En daarmee bedoelt hij niet alleen de collectie want hij bedankt de medewerkers
Judith
